چهارشنبه, ۲۰ آذر , ۱۳۹۸
پنجشنبه, 17 مرداد , 1398ساعت : 3:55 ق.ظکد مطلب: 11663

محمود سادات بیدگلی در نشست نقد و بررسی کتاب «کلمات انجمن»:

رساله انصافیه ملاعبدالرسول کاشانی از «تنبیه‌الامّه» نائینی اهمیت بیشتری دارد

نشست نقد و بررسی کلمات انجمن در سرای اهل قلمکاشان فردا – نشست نقد و بررسی کتاب «کلمات انجمن» با حضور جمشید کیانفر و سید محمود سادات بیدگلی عصر سه‌شنبه ۱۵مرداد‌ماه ۹۸ در سرای اهل قلم برگزار شد.

به‌گزارش ایبنا؛ «کلمات انجمن» را ملاعبدالرسول مدنی کاشانی نوشته است. این رساله‌ گزارشی است از اهم مطالب مطرح‌شده در جلساتی که از مراحل نخست شکل‌گیری مشروطیت تا اندک زمانی بعد از پایان جنگ اول جهانی در کاشان، حول محور ملاعبدالرسول و در منزل او تشکیل می‌شد.

محمود سادات بیدگلی مصحح کتاب کلمات انجمن، درباره این رساله گفت:تاریخ کاشان در دوره قاجار دو واقعه شاخص و مهم را به خود دیده است. یکی ماجراهای مربوط به نایبیان کاشان و شخص نایب‌حسین کاشی، و دیگری وقایع مرتبط با مشروطه. رساله «کلمات انجمن» یکی از منابع مهم در زمینه مشروطیت در کاشان است. ملاعبدالرسول این اثر را در دوران کهولت سن و هنگامی که دید چشم‌هایش بسیار ضعیف بوده، نوشته‌است و به همین دلیل متن رساله بسیار بدخط شده و خواندن آن بسیار سخت. اما هر طور که بود با کمک دوستان تلاش کردم متن را کامل منتقل کنم.

سادات بیدگلی، ملاعبدالرسول مدنی را از علمای روشن کاشان که انسانی موثر در شهر محسوب می‌شده است و فردی اجرایی و رئیس انجمن صلحیه کاشان محسوب می‌شده است معرفی کرد و افزود: ملاعبدالرسول متولد 1280 قمری بوده است و در جوانی برای تحصیل به عتبات رفته و در آن‌جا شاگرد علمای بزرگ دوران خود بوده است. خان‌بابا مشار در کتاب «فهرست کتاب‌های چاپی فارسی» نام ۱۰ اثر چاپ شده از او را ذکر کرده است ولی آثار خطی باقی‌مانده از ایشان بیش از ۲۰ اثر است.

به گفته وی، از مجموع آثار باقی‌مانده از مدنی، سه رساله در حوزه تاریخ اهمیت فراوانی دارند. یکی رساله انصافیه، دیگری تاریخ اشرار کاشان و سوم رساله کلمات انجمن.

او افزود: رساله انصافیه ادامه سنت علما در تطبیق شرع و مشروطه محسوب می‌شود و از آن‌جا که در کاشان دو دستگی مشروطه/ مشروعه جدی بوده، نوشتن آن لازم شده است. در کاشان آقا علی نراقی و انجمن تشویق مشروطه‌خواه بودند، و در برابر آن‌ها انجمنی به نام «محفل قدس» قرار داشت که مشروعه‌خواه محسوب می‌شد. در چنان شرایطی یکی از علمای طراز اول کاشان یعنی ملا‌حبیب‌الله شریف به ملا عبدالرسول که دامادش بوده می‌سپارد رساله‌ای در دفاع از مشروطه بنویسد و او رساله انصافیه را می‌نویسد. به گفته فریدون آدمیت ارزش علمی و استدلالی رساله انصافیه حتی از رساله تنبیه‌الامه نائینی هم بیشتر است اما به دلیل شهرت نائینی این رساله چندان به چشم نیامده است.

سید محمود سادات بیدگلی در نشست نقد و بررسی کتاب کلمات انجمن
این عضو هیئت علمی دانشگاه همچنین به کتاب تاریخ اشرار کاشان پرداخت و گفت: نایبیان از اواخر دوران ناصری به مدت قریب به ۲۰ سال بر کاشان حکومت می‌کردند و ملاعبدالرسول شاهد عینی حکومت آنان بود. او و دوستان در انجمن مخفی‌ای که تشکیل داده‌بودند، علیه نایبیان فعالیت می‌کردند و حتی در رساله کلمات انجمن نامی از فردی نیامده است. زیرا متن اولیه این رساله در زمان نایبیان نوشته شده است. او نوشتن تاریخ اشرار کاشان که شرح ماجرای نایبیان است را از روزی آغاز کرد که نایب حسین کاشی اعدام شد.

به گفته این پژوهشگر حوزه تاریخ، جامع‌نگری ویژگی عمده کتاب تاریخ اشرار کاشان محسوب می‌شود. به‌گونه‌ای که ملا عبدالرسول در بروز وضعیت ویژه در این شهر، نقش عوامل محلی، ملی و بین‌المللی را برجسته کرده است.

سادات بیدگلی همچنین درباره رساله کلمات انجمن نیز گفت: کلمات انجمن صورت‌جلسات یک انجمن مخفی در کاشان است و حتی آنچنان که در رساله آمده است، در منزل مدنی اتاق مخصوصی برای این انجمن وجود داشته است. هدف از نوشتن آن به گفته مدنی اضافه‌کردن به دانش بشری است. رساله نثری روان و پر از ابیات و احادیث دارد و برخی از واژگان محلی را نیز در آن می‌توان یافت.

وی افزود: کتاب دو بخش دارد. بخشی به مطالب فقهی اختصاص دارد و بخشی دیگر مربوط به مطالب تاریخی است. در این بخش تاریخی نیز از سه منظر سیاسی، اقتصادی و اجتماعی به بررسی تاریخ دوران خود پرداخته است.

او گفت: استبداد ناصری مهمترین بعد سیاسی‌ای است که در کتاب مورد توجه قرار گرفته است. خرید و فروش ایالات و … از جمله مواردی است که به آن پرداخته شده است. در بعد اقتصادی، سخن گفتن از روندهای اقتصادی موجود در کتاب مشهود است. ورود کالاهای خارجی و تاثیر آن بر ضعف و رونق بازارهای داخلی، شکل‌گیری شغل‌های خدماتی و از بین‌رفتن صنایع داخلی و بیکاری و فقر برآمده از آن از مواردی است که در کتاب مورد اشاره قرار گرفته است. تبعات اجتماعی وضعیت‌های سیاسی و اقتصادی نیز در کتاب مورد توجه بوده است.

جمشید کیانفر در نشست نقد و بررسی کتاب کلمات انجمن
پس از مصحح کتاب، نوبت به جمشید کیانفر پژوهشگر حوزه تاریخ رسید تا به عنوان منتقد به بررسی اثر بنشیند.

کیانفر باتصریح بر این‌که رسائل از پراهمیت‌ترین مصالح محققان تاریخ به‌ویژه برای بررسی تاریخ اندیشه هستند، به برخی نواقص کتاب از قبیل ارجاع شماره صفحات در مقدمه کتاب به نسخه خطی و نیز ابهام در مقولات مرتبط با نسخه‌شناسی پرداخت و سپس سیری از روند شکل‌گیری انجمن‌ها در دوره قاجار ارائه داد.

کیانفر گفت: ناصرالدین شاه قاجار در سال 1275 قمری دستور تشکیل مجلس مصلحتخانه را داد که می‌توان شکل‌گیری این مجلس را مقدمه مشروطیت دانست. در مجلس مصلحت‌خانه، تک‌تک آحاد حق شرکت در جلسات مجلس و حق اظهارنظر داشتند و در صورت تایید، تشویق می‌شدند.

او افزود: رسائلی مانند رساله مجدیه نوشته مجدالملک سینکی بر اساس آزادی‌هایی که در همین مجلس اعطا شد نوشته شدند و می‌توان آغاز نهضت رسائل‌نویسی را در همین‌جا جست‌وجو کرد. رسائل بهترین منابع برای تاریخ اجتماعی دوران قاجار از پیش از مشروطه تا پس از آن هستند.

کیانفر یکی از دلایل نارضایتی عمومی در دوران مظفرالدین‌شاه که به اعتراضات پیش از مشروطیت منتهی شد را کم‌بهاشدن مجلس مصلحت‌خانه، دیوان‌ها و صندوق عدالت در این دوران دانست و گفت: دیوان‌ها در دوران ناصری خط ترمز طغیان مردم بود. تشریفاتی‌شدن این دیوان‌ها در دوران مظفری بر طغیان مردم موثر بود.

فایل صوتی این نشست را می‌توانید از این‌جا بشنوید.

مطالب مرتبط
  • عباسعلی منصوری دشمنان خارجی در حادثه اهواز دست دارند

    نماینده سابق مردم کاشان و آران و بیدگل:

    کاشان فردا –  نماینده سابق مردم کاشان و آران و بیدگل گفت: در یک سیستم کارآمد دولت در ریلی حرکت می‌کند که مجلس آن ریل را گذاشته است. عباسعلی منصوری در گفت‌وگو با ایسنا، در خصوص روز مجلس ظهار کرد: ...

  • امثال و حکم کاشان فردا

    کاشان فردا –  یکی از خدمت‌کاران اندرون مرتکب خلافی شده و از آن‌جا که دانست مورد خشم و بازخواست خانم خود قرار خواهد گرفت، شبان‌گاه فرار کرده در حضرت عبدالعظیم بست نشست. چون این خبر به گوش شاه رسید...

  • محمود ساطع کنش‌گر اجتماعی و فرهنگی و داستان‌نویس کاشانی

    کاشان فردا – چند شبی پیش با دوست نویسنده، ‌روزنامه‌نگار و حقوق‌دانم، ‌قراری داشتیم درباره موضوعی که مدت‌هاست لاینحل مانده برای‌مان. آن دوست می‌گفت در راه که می‌آمده، به این می‌اندیشیده که شهر بیرون از مس...

  • آیت‌الله یثربی

    در حاشیه نقد و بررسی کلمات انجمن مطرح شد؛

    کاشان فردا – سید محمود سادات بیدگلی نویسنده و پژوهش‌گر تاریخ، در  نشست نقد و بررسی کتاب «کلمات انجمن» ملاعبدالرسول مدنی، توضیح داد که در این کتاب از دو نوع روحانیت سخن به میان آمده و یک گروه نقد و یک گروه تایی...

  • نقد و بررسی کلمات انجمن در سلسله برنامه‌های کاشان‌شناخت

    هفتمین برنامه از کاشان‌شناخت؛

    کاشان فردا ـ در ادامه سلسله نشست‌های «کاشان شناخت»،‌ دوشنبه ۲۹ مردادماه و از ساعت ۲۰ در خانه کاج کاشان، کتاب «کلمات انجمن» نوشته ملاعبدالرسول مدنی با حضور سید محمود سادات بیدگلی مصحح کتاب، مورد نقد و بررسی قرار ...

  • بدون دیدگاه
    پاسخی بگذارید

    این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.