پنجشنبه, ۸ آبان , ۱۳۹۹
یکشنبه, 30 شهریور , 1399ساعت : 6:42 ب.ظکد مطلب: 19978

از سر تا ته بازار در گفت‌و‌گو با مهندس حسینعلی وکیل؛

سرمایه اصلی کاشان بافت تاریخی آن است

کاشان فرداحسینعلی وکیل، زاده روستای علی‌آباد و دانش‌آموخته مهندسیِ راه و ساختمان از دانشگاه تبریز است. از سال ۱۳۷۸ در مقام شهردار کاشان پا به عرصه مدیریت شهری گذاشت. با راه‌یافتن به شورای اسلامی شهر در سال ۱۳۹۶ به ترغیب مدیران برای تشکیل پایگاه پژوهشی بازار پرداخت. هدف نهایی، ثبت جهانی بازار است و وکیل با وجود مسیر دشوار پیشِ رو، به روند کار خوشبین است و امیدوار.

حسینعلی وکیل عضو شورای شهر و شهردار اسبق کاشانپایگاه خبری شهران گفت‌وگویی تفصیلی در مورد بازار کاشان با مهندس وکیل انجام داده‌است که بخش نخست آنرا کاشان فردا بازنشر می‌کند:

گفته می‌شود شما نگاه خاصی به بازار کاشان و مسائل مربوط به آن دارید. اهتمام ویژه شما به مقوله بازار برآمده از یک علاقه و سابقه شخصی است یا یک ضرورت حوزه شهری؟
خانه‌­مان در علی‌آباد قدیمی و تاریخی بود. خانه پدربزرگم هم تاریخی بود که در فهرست آثار تاریخی به نام «باغ امین‌الرعایا» در علی‌آباد ثبت شده است. من در این محیط رشد کردم. زمانی که در دانشگاه کاشان مسئولیت داشتم، برای اولین بار به مرمت و بازسازی خانه تاریخی عطارها پرداختیم؛ حتی قبل از این‌که خانه طباطبایی‌­ها مرمت بشود. عطارها را خریدیم و با مشاوره آقای مهندس افسری به آن کاربری دادیم و شد مرکز کارگاه‌­های رشته معماری دانشگاه کاشان که دارای زیرشاخه‌های معماری سنتی، فرش و صنایع دستی است. می­‌توان گفت که کار مرمت و علاقه‌­مندی به آثار تاریخی آن­جا نمود پیدا کرد.

تجربه زندگی در تبریز چه تأثیری بر این نگاه داشته است؟
به هرحال تبریز یک شهر سنتی است. بازار آن‌جا هم یک بازار معتبر هست. خوابگاه ما در کنار بازار بود. من خیلی به بازار می‌رفتم. هم ارگ تبریز و هم مسجد جامع تبریز از آثار مهم تاریخی به‌شمار می‌­روند.

با وجود مظاهر جدید بازار نظیر پاساژ و مال آیا همچنان بازار تاریخی یک ضرورت برای شهر محسوب می‌شود؟
بیشترین توجه من در خصوص بافت تاریخی به حضور من در شهرداری برمی‌­گردد؛ از این منظر که سرمایه اصلی کاشان بافت تاریخی آن است. هیچ قسمتی از شهرسازی جدید ما قابل افتخار و عرضه نیست. ما اگر بتوانیم چیزی را عرضه کنیم، همان محدوده تاریخی شهر کاشان است که هرجا برویم به آن افتخار می‌­کنیم و هر­کس می‌­آید به خاطر آن می‌­آید و هرجا نام کاشان باشد، چه در داخل و چه در خارج به خاطر بافت تاریخی آن است.

معماری خشتی کاشان زیباست که خوشبختانه یک بخشی از آن دست‌نخورده باقی مانده است. از این منظر بازار به عنوان ستون فقرات این بافت تاریخی مطرح است و به عنوان بزرگ‌ترین اثر در کل حوزه مرکزی ایران به شمار می‌­رود و بازار کاشان از نظر ارزش‌های معماری بر سایر بازارها برتری دارد.

در زمانی هم که شهردار بودید بازار از اولویت‌هایتان بود؟
بله. در همان موقع هم بخش‌­هایی از آن را بازسازی کردم. از مسجد میانچال تا تیمچه امین‌الدوله، تا بازار کفاش‌­ها را به عنوان ستون فقرات بازار کاشان به صورت اساسی مرمت کردیم؛ همان قسمت‌هایی که امروز می‌بینید آجرنما شده است. البته جا­انداختنش برای بازار‌ها خیلی سخت بود. کسب و کار آنها در ایام مرمت دچار مشکل می‌­شد ولی خوشبختانه ما با سرعت و کار شبانه‌روزی توانستیم این بخش را خیلی زیبا و اصولی مرمت کنیم و به عنوان الگو انجام دهیم.

سقف تیمچه امین‌الدوله در بازار کاشان

مقرنس‌کاری‌های تیمچه امین‌الدوله بازار کاشان

بنا بر این بود که کار پس از من هم ادامه پیدا کند که نشد؛ هرچند یک سری مرمت‌­هایی هم شد اما در حد نگه‌داری و رفع خرابی و گچ­کاری و اینها بود ولی کار اصولی زیبایی که جذابیت یک مرکز تجاری را تضمین کند صورت نگرفت.

تجربه مدیریت در میراث فرهنگی چه ره‌آوردی برای شما در حوزه مدیریت شهری داشته است؟
از سال‌های ۸۵ تا ۹۰ در میراث فرهنگی بودم؛ دو سال مدیرکل میراث فرهنگی استان اصفهان و سه سال دیگر را هم مدیرکل دفتر ثبت آثار تاریخی کل کشور بودم. در دوره‌ای که در میراث فرهنگی بودم، بازار تبریز ثبت جهانی شد. یکی از وظایف ما تهیه پرونده ثبت جهانی بازار تبریز بود. بعد از تنظیم پرونده بازار و ارسال آن به یونسکو، بازرسان آمدند، بازدید کردند و در اجلاس نهایی تصویب و ثبت شد. همزمان با روند ثبت، بارها به بازار تبریز رفتم؛ سال‌های ۸۷ یا ۸۸ بود. در طول این بازدیدها با ویژگی‌های ثبت جهانی آشنا شدم. مایل شدم که ثبت جهانی بازار کاشان را به جریان بیندازم. بازار کاشان حتی در فهرست موقت هم نیست.

برای ثبت جهانی بازار چه شرایطی لازم است؟
این ایده وجود دارد که ما بتوانیم بازار کاشان را از منظر کسب ­و ­کار احیا کنیم. بازار در­ حال مرگ است و چراغ حیات در آن دارد  کم‌­سو می‌شود. به نظرم باید مشاغل سنتی را در بازار احیا کنیم و از این طریق مشتری و گردشگر را به سمت بازار بکشانیم. در حال حاضر اکثر کاروانسرا­­ها و تیمچه‌­ها خراب شده و در حال نابودی است. بسیاری از مشاغل سنتی در راسته بازار هم از دست رفته است.

عده‌ای از افراد هم که با فرهنگ گذشته بازار همگونی ندارند، کسبه بازار شده‌­اند یا مشاغلی به وجود آمده‌اند که به طور ماهوی با بازار تناسب ندارند. احیای بازار و تیمچه‌­ها مدنظرم بود. یک حرکتی که برای خانه‌­های تاریخی شروع شد و باعث شد نگرانی ما بابت آن­ها کم بشود، ورود افراد فرهیخته به احیا و مرمت کردن خانه­‌های تاریخی بود. ما می‌­خواهیم این کار را در حوزه بازار هم انجام دهیم.

به مردم، سرمایه­‌گذاران و فرهیختگان اطمینان بدهیم که با سرمایه­‌گذاری در این زمینه ضرر نمی‌­کنید؛ همان‌طور که هیچکدام از سرمایه‌گذاران خانه‌های تاریخی ضرر اقتصادی نکردند. اگر خانه­‌ای را ۵۰۰ میلیون تومان خریدند و یک میلیارد خرج آن کردند، الآن همان خانه پنج یا شش میلیارد ارزش دارد. آن‌ها نه تنها از نظر اقتصادی ضرر نکردند بلکه از لحاظ فرهنگی نیز کار ارزشمندی را انجام دادند که در بعضی موارد منجر به درآمد­زایی هم شد؛ تبدیل به اقامت‌گاه، سفره­‌خانه و رستوران شدند که این­ها منبع در­آمدی برایشان شد. به نوعی دنبال این هستیم که بتوانیم تجربه خانه‌ها را برای بازار هم عملی کنیم اما نیاز به جریان‌سازی دارد.

قرار است ترغیب بخش خصوصی به سرمایه‌­گذاری در بازار به چه شکلی اتفاق بیفتد؟ آیا برای این امر برنامه مدونی وجود دارد؟‌
من بیشتر دنبال این بوده‌­ام که بازار را در مرکز توجه قرار بدهیم؛ به این شکل که ما داریم به بازار می‌­رسیم، احیا می‌­کنیم، توجه می‌­کنیم. سرمایه‌­گذاران! اگر بیایید تیمچه‌­ها را بخرید، احیا کنید، سود می‌­برید. یکی از راهکارهایی که در این زمینه جدای از بسط فرهنگ‌­سازی می‌توانست به ما کمک کند، این بود که ما با میراث فرهنگی که به نوعی متولی موضوع حفظ آثار تاریخی هست بتوانیم همکاری کنیم و آنها در بحث احیا از نظر فرهنگی به ما کمک کنند و از این لحاظ ایجاد یک پایگاه فنی برای بازار اقدامی ضروری بود.

ما در بازار تبریز قبل از ثبت جهانی یک پایگاه پژوهشی ایجاد کردیم که عمده مسئولیتش با خود میراث فرهنگی بود. حالا در کاشان چون میراث فرهنگی اختیارات میراث فرهنگی استان را ندارد، ما گفتیم در جایگاه شهرداری کمک می­‌کنیم، جایی را در نظر می­‌گیریم و به نیروها، خودمان حقوق می‌­دهیم. با کمک آقای دکتر طالبیان _معاون میراث فرهنگی کل کشور_ صحبت کردیم. ایشان موافقت کردند که یک پایگاه غیررسمی تشکیل شود.

یک تفاهم‌­نامه با میراث فرهنگی نوشته شد که پایگاه ایجاد بشود با هزینه­ شهرداری و اجازه قانونی میراث فرهنگی. محلی در جنب زیارت شاه‌یلان اجاره کردیم به عنوان دفتر پایگاه و نیرویی از بچه­‌های دانشگاه را با مدیریت آقای تعظیمی‌­فر انتخاب کردیم؛ حکمش را میراث فرهنگی داد حقوقش را هم ما پرداخت می­‌کنیم و ایشان مسئول پایگاه شدند.

امیدواریم که مجوز پایگاه رسمی را با تلاش‌هایی که صورت گرفته است صادر کنند. اهمیت مجوز رسمی در این است که بودجه به صورت مستقل از محل اعتبارات پایگاه‌های میراث فرهنگی برای پایگاه پژوهشی بازار کاشان در نظر گرفته خواهد شد که تا الآن همه هزینه‌هایش بر عهده شهرداری بوده است.

اهداف و وظایف پایگاه پژوهشی بازار چیست؟
پایگاه به منظور بستر­سازی برای تهیه پرونده ثبت جهانی بازار کاشان و احیای آن به وجود آمده است. در این راستا وظایف مختلفی بر دوش پایگاه است. از ملزومات ثبت جهانی آثار، مستندسازی است. باید معلوم کنیم به لحاظ تاریخی بازار کاشان در چه زمانی بنا شده است؟ چه زمانی تخریب شده و دوباره احیا شده است؟ سازندگان آن چه کسانی بوده‌اند؟ مختصات جغرافیایی و طول و عرضش چقدر است؟ به هرحال این مستندسازی تاریخی یکی از اولین اقدامات پایگاه بود. طی قراردادی که با آقای عباس حلواچی نشلچی –از پژوهشگران منطقه کاشان- بسته شد، کار مستندسازی بازار کاشان در جریان است.

اقدام دوم تنظیم نقشه وضعیت موجود بازار است. برای این کار از سال قبل با دانشگاه کاشان و دانشگاه آزاد کاشان قرارداد منعقد شد. اکنون این دو دانشگاه با استفاده از دانشجوهای معماری خود به کار برداشت نقشه دقیق بازار مشغول هستند. تا الآن یک فاز آن انجام شده و قرار است امسال هم برای بقیه بازار ادامه پیدا کند.

بیشتر بخوانیم:
+ همایش اهمیت احیای بازار در کاشان برگزار شد

گردآوری اسناد پژوهشی کار دیگری است که باید صورت بگیرد. باید هر مطالعه‌ و سندی را که در رابطه با بازار کاشان است جمع­آوری کنیم. پایان‌نامه‌­های زیادی از دانشگاه­‌ها داریم که موضوعشان بازار است. پژوهشگاه و مرکز پژوهشی بازار موظف است کل مستندات و هر کتاب، فیلم، عکس و هر آنچه که به نوعی به بازار کاشان پرداخته است را گردآوری کند.

اینها هیچ کدام حرف نیست. همه شروع شده است. کار جمع­آوری اسناد را خود آقای تعظیمی‌فر با همکاری میراث فرهنگی انجام می‌­دهند. قرار شده است به مرکز اسناد میراث فرهنگی در تهران و مرکز اسناد میراث فرهنگی در کاشان مراجعه و مستندات موجود را جمع کنند که ان‌شاءالله در پایگاه یک مرکز اسناد قوی را که جزو الزامات یک اثر هست داشته باشیم.

موضوع مرمت بازار از مسائل دیگری است که باید از دو منظر به آن توجه کنیم: اول بحث مقاوم‌­سازی بازار است و دیگری مرمت ظاهری آن یعنی حفاظت و نگه‌داری بازار. نگهداری شامل کاهگل پشت‌­بام، هدایت آب باران و زیربندی پایه‌­ها می‌شود و ترمیم هرجایی که مشکلی پیدا کند. کارهای مرمتی در این زمینه از سال‌­های قبل بوده، امسال هم به خاطر قضیه پایگاه تشدید شده است. پارسال بخش زیادی از سقف بازار را کاهگل کردیم چون کاهگل نکردن باعث تخریب می‌شود. بعضی­ زیربندی‌­ها را انجام دادیم.

حوزه دومی که در بحث مرمت می­‌خواهیم به آن بپردازیم مقاوم‌­سازی است. در مجموع، سازه بازار در برابر زلزله مقاوم نیست. یک روش جدید را برای مقاوم‌سازی در همین مرکز پژوهشی بازار با مشاوره آقای دکتر علی ثابت و استاد اکبر حلی ابداع کردیم برای اجرای شناژهای قائم در دیواره‌­های بازار که این شناژ بتنی نیست، فولاد استیل و ضد زنگ است و موادش هم به جای بتن از گچ و کاه است. این سازه زمانی که در کنار خشت قرار می‌گیرد به خشت آسیب نمی‌زند و انعطاف لازم را هم دارد. با همین شناژ قائم می‌توان نیروی زلزله را به زمین منتقل کرد و جلوی تخریب دیوار و سقف را گرفت.

این شناژ تا زیر سقف به صورت یک کلاف اجرا می‌شود که یک قاب یکپارچه مسلح است منتها مسلح غیربتنی؛ خود فولاد کار مقاومت در برابر زلزله را انجام می‌­دهد و حفاظ آن نیز همین ترکیب گچ و کاه هست که نقش حفاظتی را دارد. این یک روش جدیدی است که پارسال در بازار شروع به اجرایش کردیم. در کنار اینها قصد داشته‌ایم با گروه احیاگران بافت تاریخی کاشان جلسه‌ها و همایش‌­هایی را برگزار کنیم و به نوعی موضوع بازار را برای آنها برجسته کنیم و از ایشان بخواهیم در بازار وارد بشوند چه بسا که تاکنون تعدادی از آنها وارد شده­‌اند.

در گروه احیاگران بافت تاریخی چه افرادی حضور دارند؟
در سازمان فرهنگی، اجتماعی و ورزشی بنا شد کل کسانی که خانه‌­های تاریخی را مرمت کرده‌اند، مثل خانم­ منوچهری، خانم بلوچ و دیگران در یک همایشی گرد هم بیایند. ما خیلی وقت است که منتظر این جلسه هستیم که برگزار بشود و امیدواریم بتوانیم امسال این همایش را با هدف ترغیب این عزیزان به ورود به عرصه مرمت و احیای تیمچه‌­ها و کاروانسراهای بازار کاشان برگزار کنیم. البته برخی هم ورود پیدا کرده‌­اند؛ مثل خانم ضرابی که در مرمت بنا و نقاشی نگاره‌های کاروانسرای گمرک کمک کرده‌اند.

کار دیگری که به طور جدی با توجه به ایجاد این پایگاه پی گرفتیم، مرمت معابر منتهی به بازار است که جزو سیاست­‌های اصلی شهرداری قرار گرفته و ما در سال قبل موفق شدیم کوچه طمقاچی‌ها در بالابازار، کوچه امامزاده ایوب در بازار گذر نو، کوچه درب زنجیر و ورودی‌های دیگر بازار را به‌سازی کنیم. کوچه اصناف، کوچه مسلم‌بن‌عقیل را هم که به نوعی در پیوست به بازار قدیم هستند زیباسازی کردیم.

بنا است که این روند ادامه یابد. از اقدامات خوب شهرداری، به‌سازی خیابان میرعماد بود تا به عنوان یکی از محورهایی که به بازار منتهی می‌­شود تبدیل به خیابانی برای تفریح شبانه شهر بشود. ان‌شاءالله می‌­خواهیم بعد از کرونا این منطقه را خیابان زنده‌­ای در شب کنیم. تصمیم داریم آنچه در میرعماد صورت گرفت را در خیابان باب‌الحوائج تا مسجد جامع و مسلم‌بن‌عقیل هم اجرا کنیم.

مطالب مرتبط
  • کاشان فردا – پنج کاشی از مجموعه «کاشی و کاشان» که سال گذشته در قالب یک کاتالوگ هنری و پژوهشی به وسیله «عباس اکبری» استاد دانشگاه کاشان منتشر شد به موزه ویکتوریا و آلبرت انگلیس راه یافت. به گفته «تکتم فرما...

  • نظام رتبه‌بندی یو.اس.نیوز

    کاشان فردا _ معاون پژوهشی و فناوری دانشگاه کاشان از کسب رتبه ششم این دانشگاه در بین دانشگاه‌های جامع در نظام رتبه بندی “یو اس نیوز” 2021 خبر داد. مجید منعم‌زاده افزود: دانشگاه کاشان در این نظام...

  • علی قوی‌تن کارگردان آرزوی زییا:

    کاشان فردا – در ادامه برگزاری نشست‌های خبری فیلم‌های بخش مسابقه ملی سی‌وسومین جشنواره بین‌المللی فیلم‌های کودکان و نوجوانان، نشست نقد، بررسی و معرفی فیلم «آرزوی زیبا» به کارگردانی «علی قوی‌تن» پنج‌شن...

  • استاندار اصفهان در آیین گشایش چند طرح در دانشگاه کاشان

    استاندار اصفهان:

    کاشان فردا – استاندار اصفهان دانشگاه کاشان را الگویی ویژه و مثال‌زدنی در منطقه، استان اصفهان و کشور دانست و گفت: خیران در این دانشگاه در توسعه اماکن و امکانات و انجام فعالیت‌های پژوهشی، نوآوری و ...

  • حضور استاندار اصفهان در دانشگاه کاشان

    کاشان فردا – چند پروژه عمرانی خیرساز امروز با حضور استاندار اصفهان در دانشگاه کاشان گشایش یافته و چند طرح دیگر کلنگ‌زنی شد. به گزارش اداره کل روابط عمومی و امور بین‌الملل استانداری اصفهان «عباس رضایی...

  • بدون دیدگاه
    پاسخی بگذارید

    این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.